Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Βιοτεχνολογία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Βιοτεχνολογία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 1 Μαΐου 2011

Βιοτεχνολογία

Εγκλεισμός των καροτενοειδών σε φυσικά και βιοαποικοδομήσιμα πολυμερή

Η παρουσία ακόρεστων δεσμών στο μόριο των καροτενοειδών τα καθιστά ευαλλοίωτα σε οξείδωση, φως και θέρμανση. Η οξείδωση του β-καροτενίου κατά την εναποθήκευση του έχει ήδη μελετηθεί. Για την αποφυγή της αλλοίωσης τους τα καροτενοειδή θα πρέπει να προστατευθούν υπό κάποια μορφή πριν την εμπορική χρησιμοποίηση τους. Στο πεδίο της κατεργασίας των τροφίμων η τεχνική του μίκρο- ή/και νανοεγκλεισμού χρησιμοποιείται ευρύτατα. Κατά τον εγκλεισμό (encapsulation) μιας ευαίσθητης ουσίας, αυτή επικαλύπτεται με ένα υλικό που λειτουργεί σαν διαχωριστικό μεταξύ αυτής και του περιβάλλοντος. Υπό την απλούστερη έννοια ο εγκλεισμός μιας ουσίας μπορεί να γίνει με το σχηματισμό γαλακτώματος της σε ένα διάλυμα που περιέχει το υλικό του τοιχώματος και στη συνέχεια ξήρανση του διαλύματος, έτσι ώστε το υλικό του τοιχώματος επικαλύπτει ή παγιδεύει την ουσία στο εσωτερικό του, παρέχοντας ένα φραγμό στο οξυγόνο και τους υδρατμούς. Η ξήρανση του διαλύματος μπορεί να οδηγήσει σε σκόνη (περίπτωση ξήρανσης με ψεκασμό, spray drying) ή σε στερεό που μπορεί να κονιορτοποιηθεί σε σωματίδια διαφόρων μεγεθών (περίπτωση λυοφίλισης). Η ξήρανση με ψεκασμό είναι η πλέον χρησιμοποιούμενη σε περιπτώσεις εγκλεισμού ουσιών και το κόστος της είναι 30 με 50 φορές μικρότερο αυτού της λυοφίλισης. Επιπλέον προσφέρει το πλεονέκτημα της συνεχούς λειτουργίας και τη δυνατότητα εύκολης μεταφοράς της τεχνολογίας της σε βιομηχανική κλίμακα. Η ξήρανση με ψεκασμό αποτρέπει την συνένωση των μικρότερων σωματιδίων που μπορεί να συμβεί σε διασπορές, και λαμβάνεται έτσι μια ξηρή σκόνη που μπορεί εύκολα να επαναδιασπαρεί και να αποθηκευθεί ευκολότερα. Εκτός από την παραπάνω περίπτωση εγκλεισμού, που είναι και η πλέον χρησιμοποιούμενη, έχει αναπτυχθεί επίσης ένα μεγάλο πλήθος μεθόδων μικροεγκλεισμού, όπως με το διαχωρισμό φάσεων (coacervation), συγκρυστάλλωση, πολυμερισμός σε διεπιφάνειες.
Έχει ήδη μελετηθεί ο μικροεγκλεισμός του β-καροτενίου και του λυκοπενίου σε μίγματα ζελατίνης-ζακχαρόζης . Σε όλες τις περιπτώσεις νανοεγκλεισμού που βιβλιογραφικά περιγράφονται, η τελική μορφή τους είναι κοκκιώδης μετά τη ξήρανση με ψεκασμό. Σε αυτές η δραστική ουσία βρίσκεται σε συγκεντρώσεις 5-10%, ενώ το υπόλοιπο αποτελείται από το υλικό του εγκλεισμού και άλλα πρόσθετα.

Λιποσώματα

Τα λιποσώματα είναι καθορισμένα λιπιδικά κυστίδια, με μέγεθος που συνήθως κυμαίνεται σε διάμετρο από 0.05-5 μm, και τα οποία βρίσκονται στο επίκεντρο του ερευνητικού ενδιαφέροντος, ως φορείς φαρμάκων και βιολογικά δραστικών ουσιών καθώς και για τη βελτίωση της απόδοσής τους στους οργανισμούς. Τα λιποσώματα μελετώνται για την απόδοση βιολογικά δραστικών ουσιών κυρίως για τους εξής λόγους: 1) την αδυναμία αυτών των ουσιών να επιτύχουν την επιθυμητή συγκέντρωση στην επιθυμητή περιοχή, 2) την κυτταροτοξικότητά τους, και 3) προβλήματα που σχετίζονται με τη χορήγησή τους (για παράδειγμα χαμηλή διαλυτότητά τους σε κατάλληλο φορέα). Τα λιποσώματα συντίθενται από υλικά τα οποία είναι σχετικά βιοσυμβατά και βιοαποικοδομήσιμα, σχηματίζονται αυθόρμητα κατά την ενυδάτωση συγκεκριμένων λιπιδίων, και αποτελούνται από ένα υδατικό διάλυμα εντός ενός κυστιδίου μιας ή περισσότερων διπλοστοιβάδων φυσικών ή/και συνθετικών λιπιδίων (Σχήμα 1).
Τα λιποσώματα μπορούν να ταξινομηθούν με διαφόρους τρόπους, έως σήμερα ταξινομούνται κυρίως με βάση τη σύστασή τους και με βάση το μέγεθος τους. Τα λιποσώματα αποτελούνται από φυσικά ή/και συνθετικά λιπίδια (φωσφο- και σφίγγο-λιπίδια) και ίσως περιέχουν και άλλα συστατικά, όπως χοληστερόλη και υδρόφιλα πολυμερή. Τα λιποσώματα μπορούν να ταξινομηθούν με βάση τη σύστασή τους και το μηχανισμό της απόδοσης της εγκλεισμένης ουσίας εντός του κυττάρου σε: 1) συμβατικά (conventional) λιπίδια (CL), 2) ευαίσθητα σε pH λιποσώματα, 3) κατιονικά λιποσώματα, 4) ανοσολιποσώματα και 5) λιποσώματα μακράς παραμονής στο κυκλοφορικό (LCL, long-circulating liposomes). Ανάλογα με το μέγεθός τους και τον αριθμό των διπλοστοιβάδων τους τα λιποσώματα μπορούν να ταξινομηθούν σε τρεις κατηγορίες: 1) πολυφυλλώδη κυστίδια (MLV), 2) μεγάλα μονοφυλλώδη κυστίδια (LUV) και μικρά μικροφυλλώδη κυστίδια (SUV) (Σχήμα 1). Το μέγεθός τους κυμαίνεται γενικά από πολύ μικρά (0.025 μm) μέχρι μεγάλα κυστίδια (2.5 μm) και αποτελεί κρίσιμο παράγοντα όσον αφορά το χρόνο ημιζωής τους στο κυκλοφορικό και την έκταση του εγκλεισμού σε αυτά.
Τα λιποσώματα λόγω του αμφίφιλου χαρακτήρα τους μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο ως φορείς λιπόφιλων όσο και υδρόφιλων ουσιών. Ανάλογα με τη διαλυτότητα και τα χαρακτηριστικά της κατανομής της (partitioning), τα μόρια της ουσίας εντοπίζονται σε διαφορετικά σημεία του κυστιδίου των λιποσωμάτων και έχουν διαφορετική παγίδευση και ιδιότητες απελευθέρωσης (Σχήμα 14.1). Οι ισχυρά λιπόφιλες ουσίες (log Poct > 5) παγιδεύονται σχεδόν αποκλειστικά στη λιπιδική διπλοστοιβάδα των λιποσωμάτων για το λόγο ότι είναι ελάχιστα διαλυτές στο νερό, έτσι προβλήματα που σχετίζονται με την απώλεια της εγκλωβισμένης ουσίας στο υδατικό περιβάλον των λιποσωμάτων κατά την αποθήκευση, είναι αμελητέα.

Σχήμα 1 Διάκριση των λιποσωμάτων ανάλογα με το μέγεθος τους και το πλήθος των διπλοστοιβάδων τους

Aνοσοποιητικό σύστημα

         Το ανοσοποιητικό σύστημα των σπονδυλωτών είναι ένα απέραντο δίκτυο από μόρια και κύτταρα που έχουν ένα μόνο στόχο: να διαχωρίζουν μεταξύ του εαυτού και του ξένου. Η πρωταρχική του λειτουργία είναι η προστασία των σπονδυλωτών από τους μικροοργανισμούς - ιούς, βακτήρια και παράσιτα. Το ανοσοποιητικό σύστημα εξετάζει συνεχώς αναρίθμητα μόρια για να αποφασί­σει ποια από αυτά είναι ξένα και να κάνει το πρώτο βήμα για την καταστρο­φή τους. Μαθαίνει μάλιστα από τις εμπειρίες του και θυμάται τι έχει συναντή­σει στο παρελθόν. Τα τρία χαρακτηριστικά του γνωρίσματα είναι η εξειδίκευση, η προσαρμογή και η μνήμη. Για την επίτευξη των σκοπών του χρησιμο­ποιεί δύο διαφορετικές αλλά σχετιζόμενες μεταξύ τους στρατηγικές. Τα μόρια αναγνώρισης στη χυμική ανοσολογική απόκριση είναι διαλυτές πρωτεΐνες που ονομάζονται αντισώματα και παράγονται από τα πλασματο-κύτταρα. Στην κυτταρική ανοσολογική απόκριση, τα Τ λεμφοκύτταρα, σκοτώνουν κύτταρα που έχουν ξένες ουσίες στην επιφάνεια τους. Επίσης διεγείρουν τη χυμική από­κριση βοηθώ-ντας τα Β λεμφοκύτταρα που είναι τα πρόδρομα κύτταρα των πλασματοκυττάρων.
        Τα αντισώματα (antibodies) ή ανοσοσφαιρίνες είναι πρωτεΐνες που φτιάχνονται από κάθε ζώο εξ αιτίας της παρουσίας μέσα του μίας ξένης ουσίας. Εκκρίνονται δε από τα πλασματοκύτταρα που προέρχονται από τα Β λεμφοκύτταρα (Β κύτταρα). Αυτές οι διαλυτές πρωτεΐνες είναι τα μόρια αναγνώρισης για τη χυμική ανοσολογική απόκριση (από τη λέξη χυμός). Κάθε ξένο μόριο που είναι ικανό να προκαλέσει τον σχηματισμό αντισώματος ονομά-ζεται αντιγόνο (antigen) ή ανοσογόνο. Οι πρωτεΐνες, οι πολυσακχαρίτες και τα νουκλεϊνικά οξέα είναι συνήθως αποτελεσματικά αντιγόνα. Η ειδική συγγένεια ενός αντισώματος δεν αφορά ολόκληρο το μακρομοριακό αντιγόνο, αλλά μία συγκεκριμένη θέση του που ονομά-ζεται αντιγονικός προσδιοριστής (antigen determinant) ή επίτοπος.
         Τα περισσότερα μικρά ξένα μόρια δεν προκαλούν τον σχηματισμό αντισωμάτων. Όμως τα μόρια αυτά μπορούν να προκαλέσουν τη σύνθεση ειδικού αντισώματος αν είναι συνδεδε-μένα με μακρομόρια. Το μακρομόριο τότε εί­ναι, ο φορέας (carrier) της συνδεδεμένης χημικής ομάδας που ονομάζεται απτενικός προσδιοριστής (haptenic determinant). Το μικρό ξένο μό-ριο αυτό καθ’ αυτό ονομάζεται απτένιο (hapten). Τα αντισώματα που προκαλούνται από συν-δεδεμένα απτένια μπορούν να δεσμεύσουν το ίδιο καλά και ελεύθερα απτένια.
         Το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να αναγνωρίσει και να παράγει αντισώματα για κάθε σχεδόν μόριο του σύμπαντος. Αυτή η τεράστια ποικιλία οφείλεται στον επινοητικό ανασυνδυασμό αλληλουχιών του DNA που κωδικοποιούν τα στοιχεία του ανοσοποιητικού συστήματος.